Maria Magdalena (princes van de stam Benjamin) is een Bijbels figuur uit het Nieuwe Testament, waarin wordt vermeld dat zij behoorde tot de groep van vrouwen die Christus vergezelde op zijn tochten. Haar feestdag (gedachtenis) valt op 22 juli.

(Maria Magdalena) 

Magdalena betekent 'van, uit Magdala'. Magdala of Magadan was een stadje op de westelijke oever van het Meer van Tiberias. Lucas noemt haar niet gewoon Maria Magdalena, maar zegt 'Maria, die Magdalena genoemd wordt'.

De Bijbel geeft niet veel informatie over haar. In Lucas 8:2 staat dat Jezus haar bevrijdde van zeven duivelse geesten. Zij volgde Jezus vanuit Galilea naar Jeruzalem, en was aanwezig bij de kruisiging (Marcus 15:40, Mattheus 27:55,56,61 en Johannes 19:25) en de graflegging (Marcus 15:47 en Mattheus 27:61). In Johannes 20:1-18 staat dat zij de opstanding van Jezus heeft meegemaakt en dat zij de eerste was die hem zag na zijn opstanding.

Al in de oudste exegetische tradities wordt Maria Magdalena soms gelijkgesteld aan de »boetvaardige zondares« (Lucas 7,36-50) en Maria van Bethanië (Johannes 12, 1-8), de zuster van Lazarus. Dit blijkt echter niet uit de Bijbel zelf. In de zesde eeuw stelde Paus Gregorius I Maria Magdalena expliciet gelijk aan de boetvaardige zondares (vrouw van lichte zeden) uit Lucas 7. In die hoedanigheid is zij vaak voorgesteld in legendes en kunstwerken.

Deze vermenging van verschillende figuren in de persoon van Maria Magdalena is een ontwikkeling in de Latijnse Kerk, die in de oosterse traditie niet heeft plaatsgevonden. De eerste bestrijder van de onjuiste voorstelling van Maria Magdalena (nl. als zondige vrouw) was Jacob Faber, die zijn bezwaren neerschreef in zijn in 1517 verschenen De Maria Magdalena et triduo Christi disceptatio. Sinds 1969 wordt Maria Magdalena echter niet meer als boetvaardige zondares opgenomen in de heiligenkalender.

Een middeleeuwse legende wil dat zij stierf in Efeze, in de omgeving van Johannes de Evangelist. Een westerse middeleeuwse legende verhaalt hoe zij met Lazarus naar Zuid-Frankrijk zou zijn gekomen en in Aix-en-Provence of in Saint-Maximin zijn begraven. Vooral de cultus in de basiliek La Madeleine te Vézelay, waar men sinds de 11e eeuw beweert haar relieken te bezitten, heeft de verering van Maria Magdalena in West-Europa bevorderd.

Behalve in het Nieuwe Testament, komt Maria Magdalena ook voor in een viertal gnostieke geschriften:

-het Evangelie van Thomas, logion 21 en 114

-het Evangelie naar Filippus,

-het Evangelie van Maria Magdalena,

-het Gesprek met de Verlosser.

Zij wordt eveneens in verband gebracht met:

-de Pistis Sophia.

De gestalte van Maria Magdalena werd in de gnostiek beschouwd als een persoon met een bijzondere toegang tot de openbaring, waardoor haar een belangrijkere plaats werd toegekend dan aan de twaalf apostelen. Zij werd zelfs in verbinding gebracht met de esoterische Sophia-mythe.

Het Evangelie volgens Filippus

In het apocriefe Evangelie volgens Filippus staat dat drie vrouwen altijd met Jezus optrokken: zijn moeder, zijn zuster en Maria Magdalena. In dit geschrift wordt Maria Magdalena als bijzondere leerlinge van Jezus voorgesteld. De authenticiteit van de overlevering is onduidelijk, aangezien een repliek daarop door de historische orthodoxie ontbreekt. Een fragment uit het apocriefe geschrift:

[Jezus hield op een andere wijze] van Maria

dan van [de andere] leerlingen,

en hij kuste haar vaak.

De overige [leerlingen zagen hoe hij van Maria hield]

en vroegen hem:

"Waarom houdt u meer van haar

dan van ons allemaal?"

De Heer antwoordde hun met de woorden:

"Waarom houd ik niet van jullie

zoals van haar?

Wel, als een blinde

en iemand die kan zien

samen in het donker zijn,

verschillen ze niet van elkaar.

Maar als het licht wordt,

zal de ziende het licht zien

en de blinde in het donker blijven."

Vertaling: §55-56 naar Slavenburg en Glaudemans.

Alles tussen [] is toegevoegd omwille van een leesbare vertaling.

Het evangelie volgens Maria Magdalena

In 1896 werd in Caïro het evangelie van Maria Magdalena ontdekt. De eerste zes pagina's ontbreken en het te lezen deel begint in het midden van een gesprek tussen de opgestane Jezus en zijn leerlingen. Maria Magdalena treedt hierin op als een van de leerlingen, die in conflict geraakt met de apostelen Petrus en Andreas. De meest complete tekst dateert uit de 5e eeuw, terwijl er twee fragmentarische teksten gedateerd kunnen worden tot in de 3e eeuw. De aan de vondsten voorafgaande originele tekst, is waarschijnlijk ontstaan tussen 180 en 200. In het evangelie betwisten Petrus en Andreas dat Maria Magdalena door Jezus toegang gehad zou hebben tot bijzondere kennis. In de latere 5e eeuwse tekst wordt bovendien de autoriteit van Maria Magdalena betwist op grond van haar vrouw-zijn.

Moderne legendevorming

De landing van Maria op een Frans strand is een negende-eeuwse legende, die in Frankrijk nog jaarlijks met een processie wordt herdacht. Dat er een huwelijk zou hebben plaatsgevonden tussen Jezus en Maria, wordt door de Kerk beschouwd als negentiende-eeuwse fictie. De Franse fantast Pierre Plantard (1920-2000), uitvinder van de Priorij van Sion, combineerde deze twee legenden, en beweerde dat Maria Magdalena met de hulp van Jozef van Arimathea naar Frankrijk vertrokken was en er een dochter Sara (Hebreeuws voor prinses) ter wereld bracht. Deze zou stammoeder van de Merovingen zijn. In dit verhaal wordt Maria Magdalena gezien als de San Greal (Latijn voor Heilige Graal), waarbij San Greal als Sang Real (oud-Frans voor koninklijk bloed) wordt beschouwd. Elementen uit deze speculatie over Maria Magdalena, die Jezus soms als echtgenoot van Maria Magdalena voorstelt, zijn verwerkt in de romans De Da Vinci Code van Dan Brown en Het Magdalena Mysterie van Kathleen McGowan.

NB: Als je ‘Sang Royal = Sang Real’ taalhistorisch modificeert blijft er sangría over en niet ‘San Graal’. Een ‘Graal’ krijg je alleen van [een niet-bestaand] ‘Garalis’.